07 مهر 1405
زهرا رضائی
کتاب «هندسهی نبرد» به تبیین دقیق مبانی نظری و روشهای عملیاتی شناخت دشمن و راهکارهای مقابله با آن در منظومه فکری حضرت آیتالله خامنهای(ره) میپردازد. این اثر در قطع رقعی، نخستین بار در سال ۱۴۰۴ در ۳۶۱ صفحه به چاپ رسید و در بهار ۱۴۰۵ در ۳۵۹ صفحه توسط انتشارات انقلاب اسلامی به چاپ سوم رسید. چاپ سوم کتاب، بدون هیچگونه تغییر در محتوا و صرفاً با صفحهآرایی و تنظیم نو، پس از شهادت ایشان انتشار یافته است.
بلافاصله پس از صفحه سرشناسه، یک صفحه گرافیکی چشمنواز با ترکیب رنگی سرمهای و نارنجی قرار گرفته است. در میانه صفحه، عبارت «لبیک یا حسین» طراحی شده و در بالای آن، مهر «علی الحسینی الخامنهای» خودنمایی میکند. حروف بر پایه تضاد رنگی روی زمینه سرمهای به رنگ نارنجی و در زمینههای روشن با رنگ سرمهای نقش بستهاند. شایان ذکر است که برخلاف نسخه نخست کتاب در سال ۱۴۰۴، مهر آیتالله خامنهای(ره) به عنوان یکی از تفاوتهای بصری به این صفحه در چاپ سوم افزوده شده است.
مقدمه کتاب توسط انتشارات انقلاب اسلامی به نگارش درآمده است. ناشر در این مقدمه اشاره میکند که مفهوم «دشمنشناسی» ریشه در آموزههای قرآنی و اندیشه اسلامی دارد و تبیین چهره دشمنان همواره در تاریخ انقلاب اسلامی مورد توجه بوده است. همچنین تأکید شده که مباحث این اثرکه پیش از تحولات اخیر تدوین یافته، برگرفته از بیانات رهبر شهید انقلاب، آیتالله خامنهای(ره) است و میکوشد در قالب یک سیر منطقی، نقشهای جامع از ابعاد دشمنشناسی و راهکارهای مقابله با تهدیدات ارائه دهد.
هر بخش از کتاب با صفحهای گرافیکی، از بخشهای دیگر متمایز میشود. پس از مقدمه، مباحث کتاب در قالب شش فصل سامان یافته است:
فصل اول با عنوان «نقشه کلی»، به مثابه درآمدی تحلیلی به تبیین بنیادین مفهوم دشمنی و ضرورت بازشناسی جبهه مقابل میپردازد. در این بخش، زیرساختهای فکری مواجهه با دشمن و چارچوب نظری کتاب ترسیم شده و به زیربخشهای سهگانه «ماهیت، واقعیت و ابعاد دشمنی»، «ضرورت و اهمیت دشمنشناسی» و «گونهها و ویژگیهای دشمن» تقسیم میشود.
فصل دوم با عنوان «دایره نفوذ»، بر مفاهیمی چون استکبار جهانی، استعمار فرانو و صهیونیسم تمرکز دارد و به ریشهیابی علل خصومت جبهه استکبار با جامعه اسلامی و نیز شناسایی ایادی و شبکههای همسو میپردازد. زیربخشهای این فصل عبارتند از: «استکبار جهانی، استعمار فرانو و صهیونیسم»، «عوامل دشمنی استکبار با جامعه اسلامی» و «عوامل و ایادی دشمنان».
فصل سوم با عنوان «عملیات فریب»، به تحلیل تاکتیکها و راهبردهای پیچیدهای اختصاص دارد که دشمن برای دستیابی به مقاصد خود به کار میبندد. در این قسمت، ابزارها و برنامههای گوناگون طرف مقابل، بهویژه کارکرد جنگ روانی و نقش رسانهها، واکاوی میشود. زیربخشهای این فصل شامل «اهداف دشمن»، «شیوهها، ابزارها و برنامههای دشمن» و «دشمن و رسانه» است.
فصل چهارم با عنوان «فراتر از سنگر»، رویکردی پیشگیرانه، تهاجمی و راهبردی ارائه میدهد. محورهای اصلی این بخش بر شناخت و روش مؤلفههای دینی در مواجهه با تهدیدها، راهکارهای اقدام مؤثر و پیشدستانه و تبیین نقش محوری استقامت مردمی استوار است. زیربخشهای این فصل به «شناخت و بهره از دین و الگوهای دینی»، «اقدام مؤثر در برابر دشمن» و «نقش ایستادگی مردم در برابر دشمن» اختصاص یافته است.
فصل پنجم با عنوان «میز هدف»، به کالبدشکافی لایههای گوناگون جامعه که آماج تهاجم و نفوذ قرار میگیرند میپردازد و رسالت هر قشر را در پاسداری از انقلاب بازگو میکند. این فصل به تحلیل مواضع گروهها و نهادهای اثرگذار اختصاص دارد و زیربخشهای آن شامل «خواص و نخبگان»، «جناحهای سیاسی و مذهبی»، «روحانیت»، «مسئولان»، «نیروهای مسلح»، «دانشگاه و مدارس»، «جوانان»، «مطبوعات و فضای مجازی» و «نماز جمعه و ائمه جمعه» میشود.
فصل ششم و پایانی با عنوان «در خط امام»، با تکیه بر آرا، سیره و رهنمودهای حضرت امام خمینی(ره)، به بازخوانی اصول دشمنشناسی در مکتب بنیانگذار جمهوری اسلامی میپردازد. عناوین و محورهای این فصل عبارتند از: «امام (قدسسره) یک دشمنشناس واقعی»، «سعی امام (قدسسره) بر بیان حقایق»، «علت دشمنی استکبار با امام راحل (قدسسره)»، «بینش خردمندانه امام (قدسسره) در برابر دشمن»، «ایستادن امام (قدسسره) در برابر تهدید و ارعاب دشمن»، «ایستادن امام (قدسسره) در مقابل دنیایی از دشمن»، «هدف امام (قدسسره)»، «استقامت و ایستادگی در برابر دشمنان»، «آشنایی امام (قدسسره) با ریزهکاریهای دشمن»، «عدم تردید امام (قدسسره) در برابر تهدید دشمن» و «اهمیت جهان اسلام از منظر امام راحل (قدسسره)».
برای آشنایی بهتر با محتوای این اثر و رویکرد تحلیلی آن، بخشی از بیانات مندرج در کتاب را که در خطبههای نماز جمعه تهران (۲۸ مهر ۱۳۶۸) ایراد شده است، مرور میکنیم: «ملّت ما، واقعیّات را خودشان دارند لمس میکنند. مىبینند که واقعیتها درست نقطه مقابل آن چیزى است که دشمن میخواهد تفهیم کند و به مردم بباوراند. مردم مىبینند که مسئولین در دل مردم جا دارند و به آنها محبت مىورزند. در زمان حیات حضرت امام هم، تبلیغات بر روى این نقطه متمرکز بود که بگویند مردم از امام جدا شدند؛ میگفتند! البتّه مردم ما به باطن خودشان و قلب خودشان که مراجعه میکردند، میدیدند پر از محبّت امام است. این حس اعتمادى که مردم نسبت به مسئولین دارند، بسیار چیز باارزشى است و تبلیغات دشمن سعى میکند این حس اعتماد را از مردم بگیرد. در حالى که این حس اعتماد در طول دوران بعد از انقلاب و حتّى پیش از پیروزى انقلاب، براى ملّت ما و انقلاب ما کارساز بود. با همین روح اعتماد بود که مردم حرکت کردند، تجاوز دشمن را دفع کردند، مملکت را نجات دادند.»
این اثر فاقد هرگونه تصویر، سند و جدول است. ارجاعات پژوهش صرفاً بهصورت پاورقی درج شده و نبود فهرست منابع مستقل در پایان کتاب، از جمله کاستیهای روششناختی آن بهشمار میرود.
طرح جلد کتاب «هندسه نبرد» بر پایه یک ترکیببندی هندسی و چندضلعی با رنگهای سرمهای، نارنجی و سفید شکل گرفته که در کانون آن و درون یک لوزی بزرگ، نام کتاب با خطی مدرن و زاویهدار نگاشته شده و درست در زیر آن، عنوان فرعی و صاحب اندیشه با عبارت «شناخت دشمن و روشهای مقابله با آن در اندیشهی حضرت آیتاللهالعظمی سیدعلی خامنهای (مدظلهالعالی/ره)» با قلمی ظریفتر جای گرفته است؛ طرحی که با تلفیق نقوش متقاطع و نمادهای متکثرِ استکبار (مانند تصویر عموسام، نشان دلار و چشم جهانبین)، صهیونیسم (نظیر شمعدان منورا و ستارهی داوود)، تروریسم (همچون پیکرهی مسلح داعش و اسب تروای نفوذ) و امپراتوری رسانهای (مانند لوگوی شبکههای بیبیسی، توییتر و اینستاگرام)، تصویری جامع از پازل پیچیده جنگشناختی و نبرد دشمن در دوران معاصر را بازنمایی میکند.
طرح پشت جلد کتاب نیز در امتداد هویت بصری روی جلد و بر بستری از رنگ سرمهای تیره طراحی شده است. در بالای آن، لوگوی انتشارات انقلاب اسلامی با رنگ نارنجی به چشم میخورد و در بخش مرکزی، کادری سرمهایرنگ با حاشیه و تزئینات نارنجی و سفید جانمایی شده که بر بالای آن نماد اسب تروا (استعاره از نفوذ و فریب) نقش بسته است؛ درون این کادر، کلامی از حضرت آیتاللهالعظمی خامنهای(ره) درج شده که به تبیین وظیفه آحاد جامعه در شناخت دشمن، درک نقشه او و داشتن شیوه مقابله اختصاص دارد.
این کتاب برای پژوهشگران، فعالان فرهنگی ـ رسانهای و عموم علاقهمندانی که بهدنبال درک عمیق، منسجم و کاربردی از راهبردهای جنگ شناختی، شیوههای نفوذ دشمن و الگوهای مقاومت بر پایه منظومه فکری رهبر انقلاب هستند، مفید و راهگشاست.
تعداد بازدید: 22
