31 شهریور 1405
زهرا رضائی
کتاب «مجموعه مقالات کنگره ملی شهید آیتالله شیخ ابوتراب عاشوری» توسط فرزانه دهقانی گردآوری و تدوین شده و حاصل برگزاری نخستین کنگره ملی این شهید در استان بوشهر است. این کتاب در ۲۵۴ صفحه، در سال ۱۴۰۴ توسط بنیاد حفظ و نشر ارزشهای دفاع مقدس، اداره کل حفظ آثار و نشر ارزشهای دفاع مقدس بوشهر و انتشارات ستارههای خاکی به چاپ رسیده است.
صفحه دوم کتاب، پیش از عنوان اصلی، پوستری سیاهوسفید از نخستین کنگره ملی شهید آیتالله شیخ ابوتراب عاشوری درج شده است. این پوستر که پرترهای از شهید عاشوری است، محورهای ششگانه فراخوان و تقویم برگزاری همایش (۲۵ بهمن ۱۴۰۳) را نمایش میدهد.
پس از شناسنامه کتاب، فهرست مطالب آمده است. پس از فهرست مطالب، «پیام دبیرخانه کنگره» در صفحه ۸ قرار دارد. این پیام به معرفی شخصیت شهید آیتالله ابوتراب عاشوری میپردازد و او را به عنوان الگویی برای جامعه معرفی میکند. در متن این پیام توضیح داده شده که این شهید، پس از سالها تحصیل در حوزههای علمیه، دانش خود را با مبارزات سیاسی علیه حکومت وقت پیوند زد و راه بیداری و استقلال مردم بوشهر را هموار کرد.
در ادامه، «پیام کمیته تألیف و تدوین» در صفحه ۱۰ آمده است. تمرکز اصلی این بخش بر روی خود کتاب و تلاشی است که برای آمادهسازی آن صورت گرفته است. این پیام توضیح میدهد که این مجموعه مقالات، صرفاً یک کار یادگاری نیست، بلکه یک سند تاریخی است. در این متن آمده که هدف از تدوین این کتاب، ثبت دقیق مبارزات و معرفی ابعاد شخصیتی این روحانی است تا به عنوان یک مرجع و منبع قابلاستفاده برای محققان و علاقهمندان به تاریخ انقلاب در استان بوشهر باقی بماند.
نخستین مقاله با عنوان «تحلیل اخلاقی و تربیتی شهید عاشوری به عنوان الگویی برای نسل جوان امروز» نوشته طیبه دشتیمکان قرار دارد. نویسنده در این مقاله به تحلیل ابعاد آرمانی شهید عاشوری از جمله ایمان، تقوا، تواضع، شجاعت و مسئولیتپذیری پرداخته است.
مقاله دوم «تأملی بر شخصیت و مبارزات شهید شیخ ابوتراب عاشوری، پرچمدار انقلاب اسلامی در بوشهر» اثر مشترک سیدسجاد جعفری و رضا روشن است. نویسندگان مقاله با تکیه بر اسناد ساواک، نشان میدهند که ایشان پس از تحصیل در نجف و قم، چگونه در بوشهر به مبارزه با حکومت وقت پرداخت. محورهای اصلی فعالیت او که در این پژوهش معرفی شده، شامل حمایت از مبارزان انقلابی، روشنگری جوانان بر اساس اندیشههای امام خمینی(ره) و راهاندازی «مکتب فاطمیه» برای آموزش دینی بانوان است.
در مقاله سوم، حمیرا خلیلی سامانی به «بررسی چالشهای ساواک با شیخ ابوتراب عاشوری در بازه زمانی سالهای ۱۳۴۲ تا ۱۳۵۳» پرداخته است. نویسنده با استناد به اسناد دو جلدی بهجامانده از ساواک، نشان میدهد که چرا و چگونه ایشان به دلیل فعالیتهای انقلابی، هدایت جوانان و طلاب و ظلمستیزی، همواره تحت تعقیب، احضار و بازجویی مکرر رژیم پهلوی قرار داشته و با چه تدابیری در برابر این فشارها ایستادگی کرده است.
مقاله چهارم با عنوان «بررسی سیره علمی و فعالیتهای فرهنگی شهید شیخ ابوتراب عاشوری» توسط منیژه دهقانی تألیف شده است. در این مقاله نویسنده سیر تحصیلات شهید عاشوری از مکتبخانه تا حوزههای علمیه قم را بازگو کرده و مهمترین اقدامات فرهنگی وی نظیر تأسیس حوزه علمیه قم (در مراحل مقدماتی/تکمیلی)، پایهگذاری مسجد جامع جعفری و ایجاد کتابخانه ابوالفضل(ع) را به عنوان الگویی عملی برای نسل جوان معرفی میکند.
پنجمین مقاله، «بررسی تأثیر و نقش شیخ ابوتراب عاشوری در پرورش روحیه خودسازی و خودباوری در مردم استان بوشهر»، نوشته ابوالفضل عالیپور است. نویسنده نشان میدهد که ایشان چگونه با تلفیق آموزههای اخلاقی و فعالیتهای اجتماعی، به حل مسائل مردم، بهویژه نسل جوان پرداخته و الگویی از رهبری معنوی و تأثیرگذار در جامعه معاصر بوشهر ارائه داده است.
مقاله ششم با عنوان «تبیین فعالیتهای شهید شیخ ابوتراب عاشوری با رویکرد قرآنی، روایی و تاریخی» اثر مشترک سجاد ترکاشوند، عابدین رحمتی و محمدمهدی سراقی آمده است. این مقاله به بررسی مبارزات شهید شیخ ابوتراب عاشوری در مسیر انقلاب اسلامی میپردازد. نویسندگان با تأکید بر وفاداری شهید به اندیشههای امام خمینی(ره) و مبارزه بیوقفه او با رژیم پهلوی تا زمان شهادت، بر اساس محورهایی همچون فعالیتهای فرهنگی و اجتماعی با اقدامات سیاسی را بررسی کردهاند. همچنین، نقش شهید در روشنگری سیاسی از طریق توزیع اعلامیهها و هوشمندی او در انجام فعالیتهای مبارزاتی، بهگونهای که هیچگاه به دام ساواک نیفتد، از نکات برجسته این پژوهش است.
هفتمین مقاله به «تبیین سلوک و سبک زندگی اخلاقی و عاطفی شهید شیخ ابوتراب عاشوری» اختصاص دارد که توسط محمد اعتمادی و جواد اعتمادی نوشته شده است. نویسنده با تمرکز بر خاطرات و روایتهای نزدیکان، به مصادیقی از ویژگیهای فردی و اجتماعی شهید نظیر صبر و بردباری، شجاعت، مهماننوازی، کمک به نیازمندان و عدم وابستگی به مادیات پرداخته و تأثیر اخلاقی او را بر اقشار مختلف جامعه مورد توجه قرار داده است.
در مقاله هشتم، زهرا قشقاوی موضوع «بررسی تأثیر سلوک شهید شیخ ابوتراب بر جامعه فرهنگیان بوشهر» را بررسی کرده است. نویسنده با استناد به مصادیق عینی و خاطرات افرادی که در دوران تحصیل و دانشجویی با وی در ارتباط بودهاند، نشان میدهد که شهید عاشوری چگونه از ظرفیتهای ارشادی و تدبیر خود برای اعتلای فرهنگ جامعه، جذب جوانان و ایجاد تحول فکری و تربیتی در میان معلمان و محصلان بهره برده است.
مقاله نهم با عنوان «بررسی فعالیتهای سیاسی و انقلابی شهید حجتالاسلام والمسلمین شیخ ابوتراب عاشوری به روایت اسناد ساواک» نوشته مشترک معصومه بحرینی و فاطمه خوشقلب است. نویسنده در این مقاله با تأکید بر نقش روحانیت در روشنگری و آگاهسازی مردم، نشان میدهد که تلاشها و اقدامات این شهید در استان بوشهر تا چه اندازه در پیشبرد و به ثمر رسیدن انقلاب اسلامی مؤثر بوده است.
دهمین مقاله با نام «سبکشناسی کنش و مبارزه سیاسی شیخ ابوتراب عاشوری مبلغ مبتنی بر اندیشه سیاسی امام خمینی(ره)» به قلم کوثر ذوالفقارساز است. نویسنده با تبیین مفهوم قرآنی «قیام لله» و اصول تکلیفگرایی، اسلاممحوری و مردمداری، سیره شهید عاشوری را به عنوان نمونهای عینی از این الگو تحلیل کرده است. در این پژوهش نشان داده شده که او چگونه با انتشار اعلامیهها، آگاهیبخشی عمومی، رعایت تدابیر امنیتی و حفظ پیوندهای انقلابی، مبارزاتی، اخلاقمحور و مردمی را سامان داده است. همچین نویسنده به موضوع مفهومشناسی ولایت و طغیان بر پایه دیدگاه و منظومه فکری رهبر شهید انقلاب آیتالله خامنهای(ره) پرداخته و آورده است: «ولایت به معنای حکومت و سرپرستی است که از سوی خدا بر انسانها اعمال میشود. شخصی که خدا را به عنوان ولیّ زندگی خود میپذیرد، فرمانروا و حاکم بر زندگیاش را تنها خدا میداند و طبق دستورات الهی عمل میکند. در حقیقت، ولایت الهی به معنای اطاعت از خدا و کسانی است که خدا آنها را به عنوان نمایندگان خود (مثل انبیاء و اولیاء) برگزیده است. در مقابل، طاغوت به معنای هر نوع حکومتی است که به جای ولایت خدا، سلطه خود را اعمال میکند؛ طاغوت از ریشه طغیان به معنی سرکشی و خروج از حد و مرز طبیعی انسانیت است و هر چیزی یا هر کسی که انسان را از راه درست و فرمان خدا منحرف کند، طاغوت محسوب میشود. بنابراین، این دو مفهوم در تضاد آشکار با یکدیگرند؛ ولایت به معنای اطاعت از خدا و دستورات الهی است، در حالی که طاغوت سلطه و فرمانروایی غیرالهی به شمار میرود.»
مقاله یازدهم «بررسی مؤلفههای سبک زندگی شهید عاشوری» کار مشترک حدیث بهمیاری و فاطمه بحرانی است. نویسندگان در این مقاله با این پیشفرض که سبک زندگی، برآمده از آموزههای اعتقادی و ارزشی است، مؤلفههای سبک زندگی این شهید را در حفظ ارزشهای نظام اسلامی و ترویج روحیه جهاد و شهادت بررسی کرده است. هدف اصلی این پژوهش، تحلیل نقش الگوهای رفتاری شهید عاشوری در حفظ ارزشهای انقلاب اسلامی و تبیین اهمیت مفاهیمی مانند جهاد، دفاع و پایداری در سیره عملی او در استان بوشهر است.
آخرین مقاله این مجموعه نیز با عنوان «بررسی اخلاق و سلوک سیاسی شهید شیخ ابوتراب عاشوری» توسط فرزانه دهقانی و زهرا باباسالاری تدوین شده است. این پژوهش با هدف بررسی ابعاد سیاسی و سلوک اجتماعی شهید شیخ ابوتراب عاشوری انجام شده است. نویسندگان مقاله با بهرهگیری از اسناد کتابخانهای و مصاحبه با نزدیکان، نشان میدهند که چگونه ایشان در شرایط خفقان سیاسی آن دوران، با اقداماتی نظیر سخنرانیهای ضد رژیم، تبیین مواضع علیه اسرائیل و برگزاری مراسم مذهبی (مانند نماز عید سعید فطر)، نقش مؤثری در ارتقای آگاهی سیاسی مردم ایفا کرده است. این مطالعه تأکید دارد که فعالیتهای ایشان نه یک کنش منفعل، بلکه حرکتی هوشمندانه و برنامهریزیشده برای پیشبرد اهداف انقلاب بوده است.
از ویژگیهای ظاهری و فنی این کتاب آن است که هیچگونه عکس، تصویر یا سند تاریخی در صفحات آن چاپ نشده است. تنها داده تصویری در کل کتاب، وجود یک جدول است که در مقاله دهم، یعنی مقاله «سبکشناسی کنش و مبارزه سیاسی شیخ ابوتراب عاشوری مبلغ مبتنی بر اندیشه سیاسی امام خمینی(ره)» درج شده و عنوان آن «خلاصه فعالیتها و اقدامات سیاسی و مبارزاتی شهید عاشوری» است.
در کنار این مباحث، شیوهنامهی کتاب به گونهای است که فهرست منابع و مآخذ هر مقاله، بلافاصله در پایان همان مقاله درج شده و به صورت مجزا در انتهای کتاب نیامده است.
طراح جلد کتاب علیرضا خوشطینت است. طرح روی جلد کتاب شامل عنوان اثر («مجموعه مقالات کنگره ملی بزرگداشت آیتالله شهید حاج شیخ ابوتراب عاشوری») و نام گردآورنده (دکتر فرزانه دهقانی) است که در کنار پرترهای رنگی از شهید عاشوری و با زمینهای از نقوش اسلیمی و اسناد طراحی شده است. پشت جلد کتاب نیز در کادر، بریدهای تاریخی از مصاحبه خبرنگار روزنامه «دیلیتلگراف» با امام خمینی(ره) درباره شهادت شیخ ابوتراب عاشوری (به نقل از صحیفه نور، جلد ۲، ص ۱۷۸) را در خود جای داده است.
این کتاب برای پژوهشگران، دانشجویان و طلاب حوزههای تاریخ معاصر و علوم سیاسی که به دنبال واکاوی کنشهای انقلابی هستند، منبعی کاربردی محسوب میشود. همچنین، علاقهمندان به تاریخ محلی استان بوشهر میتوانند از این اثر برای شناخت دقیقتر تحولات منطقه در بازه سالهای ۱۳۴۲ تا ۱۳۵۳ بهره ببرند.
تعداد بازدید: 3
