مقالات

سوارکاران بی رحم به روایت جمال‌زاده

تلفات قحطی و بیماری‌های همراه آن در استان جنوبی فارس به اندازه هولناكی گسترش یافته بود. محمدعلی جمال‌زاده تلفات وحشتناك شیراز را این‌طور روایت می‌كند: جنگ اول جهانی در آستانه اتمام بود [پاییز 1918] كه در دل شبی تاریك و هولناك سه سوار ترسناك كه هر كدام شمشیر و شلاقی به بر داشتند به آرامی از دیوارهای شهر عبور كردند و به آن وارد شدند. یك سوار نامش «قحطی»، دیگری «آنفلوآنزای اسپانیایی» و آخری «وبا» بود. طبقات فقیر، پیر و جوان، همچون...

چگونه رضاخان پای دزدان آمریکایی را به گنجینه های آثار باستانی ایران باز کرد؟

انگلیسی‌ها پس از تصرف نظامی ایران‌، بر این كشور و منابع نفتی آن تسلط كامل و دائم یافتند. تسلط كامل بر ایران از طریق حكومت استبدادی نظامی با كودتای 21 فوریه 1921 ممكن گردید. اکنون به روشنی مشخص شده است كه با وجود انكار انگلیسی‌ها، آنها كودتا را برنامه‌ریزی و هدایت كرده‌اند و نیروهای نظامی و سفارت انگلستان در این كودتا نقش داشته‌اند. كودتا را رضا میرپنج كه افسر قزاق گمنام و بی‌سوادی بود برپا كرد. او پس از این كودتا به رضاخان...

سکه های طلا به جای نقل و نبات !

یكی از نزدیك‌ترین دوستان شاه را باید همین امیر هوشنگ دولو دانست كه معروف بود در معاملات قاچاق تریاك و خاویار و خیلی كارهای دیگر دست دارد. او اهل بازی ورق و این حرفها نبود و بیشتر یك آدم محفلی و منقلی و اهل بزم به شمار می‌رفت و آنطور كه گفته می‌شد وسایل بزم و زن بازی شاه را فراهم می‌كرد. دولو مخصوصاً در سفرهای زمستانی شاه به «سن موریتس» سوییس همراه همیشگی بود و هر جا هم كه می‌رفت بساط تریاك و منقل او به راه بود و یك بار هم در...

ریشه یابی تعرض رژیم شاه به فیضیه

در آغاز سال 1342، تهاجم برنامه ريزى شده عوامل رژيم به مدرسه فيضيه نقشى اساسى در وقايع بعدى اين سال ـ به ويژه قيام 15 خرداد ـ و رويدادهاى پس از آن داشت؛ اما تهاجم به فيضيه ماحصل روندى بود كه از مدتى قبل شروع شده بود. عليرغم اعلام لغو قانون انجمنهاى ايالتى و ولايتى، بر اثر مبارزات پى‏گير امام و به تحرك واداشتن حوزه‏هاى علميه، از همان هنگام، عمليات بر عليه مبارزان به اشكال متعددى دنبال شد. به خصوص اين كه رژيم از ميزان مقبوليت عمومى...

انحلال احزاب دولتی رژیم شاه

شاه از مدت‌ها قبل از بعد‌ازظهر آن روز سرنوشت‌ساز یكشنبه یازدهم اسفند 1353 درباره نظام حزبی موجود در كشور و اینكه ضرورتاً باید تغییراتی جدی در آن ایجاد كند، در حال تفكر و به اصطلاح سبك‌سنگین كردن اوضاع بود. مصطفی الموتی از رهبران حزب ایران‌نوین ضمن اینكه انحلال یكباره احزاب را تقبیح و تصریح می‌كند كه آن همه تشكیلات گسترده و عریض و طویل به سرعت از هم فروپاشیده و از میان رفت، تأكید دارد كه تا آن هنگام تقریباً هیچ‌كس از رهبران این...

بگومگوی سیدضیاء و رضاخان و نقش انگلیس

رضاخان، این به قول نورمن (وزیر مختار انگلیس در تهران)«دهاتی» بی سوادی که هیچ خارجی حاضر به معاشرت با او نبود، توسط کسانی به میدان فرستاده شد که می‎خواستند از او دیکتاتور مورد‌نظر انگلستان را بسازند. این امر می‎توانست محقق شود. هم شرایط اجتماعی و سیاسی و اقتصادی کشور و هم وضعیت روانی شخص رضاخان می‎توانست به این مهم کمک کند. از آن سوی حکومت سیدضیاء به واقع تسلط مستقیم انگلیس بر ایران تلقی می‎شد. این سیاست باید لزوماً تغییر...

تحریم اقتصادی و اقتصاد مقاومتی در ایران (32-1330)

شهره جلال‌پور و شیوا جلال‌پور پس از فوران اولین چاه نفت ایران در مسجدسلیمان در سال 1908 میلادی، برنامه تك‌محصولی كردن اقتصاد ایران و وابسته كردن آن به درآمد نفت، از سوی استعمارگران انگلیسی به مورد اجرا گذاشته شد؛ و كم كم اقتصاد ایران ناكارآمد و نامولد شد. علی‌رغم درآمد بالای فروش نفت، سهم ایران حتی از مالیاتی كه شركت نفت انگلیس و ایران به دولت انگلستان پرداخت می‌كرد، بسیار كمتر بود! نفت ایران و پالایشگاه آبادان بزرگترین و...

انعقاد قرارداد استعماری عامل خودکشی افسر عالیرتبه ایرانی

سرتیپ فضل‌الله خان آقا ولی – که تحصیلات عالی نظامی خود را در انگلستان تمام کرده بود، از شدت تاثر خاطر، موقعی که برایش مسلم شد که وزرا آتی ایران هر تصمیمی را که انگلیسیها بگیرند، هر قدر هم مضر و مغایر با شئون ملی باشد کورکورانه و نوکرمنشانه اجرا خواهند کرد ، مرگ را بر زندگی در چنین کشوری ترجیح داد و از شدت غم و اندوه در خانه‌اش خودکشی کرد . طراح سیاست انگلستان در خاورمیانه در اوایل قرن بیستم، یکی از خطرناکترین امپریالیست‌های...

پاسخ‌های حضرت امام به مدعیان انحلال ارتش

با پیروزی انقلاب اسلامی، یکی از مسائل مهم کشور، چگونگی رفتار با ارتش به جا مانده از دوران طاغوت بود. در آن روز‌ها، برخی از گروه‌های سیاسی ـ که بعد‌ها به روی انقلاب اسلحه کشیدند و در خدمت صدام و آمریکا درآمدند ـ شعار انحلال ارتش باقی مانده از دوران رژیم شاهنشاهی و تشکیل ارتش توحیدی را سر می‌دادند و تلاش می‌کردند در درون سازمان ارتش، اخلال پدید آورده و سلسله مراتب آن را به هم ریخته تا امکان بهره‌گیری از ارتش در خدمت آرمان‌های...

مجلس شورا و دوره‌های فترت

یکی از نکاتی که در ارتباط با تشکیل دوره‌های مختلف قانون‌گذاری ایران حائز اهمیت است، مسئله دوره‌های «فترت» می‌باشد. «فتور» در لغت به معنای اهمال و رکود و ضعف می‌باشد و فترت به معنای «راکد ماندن» و «متوقف گذاردن» است. در تاریخ مدون قانون‌گذاری ایران از بدو شروع اولین دوره مجلس شورای ملی در سال 1285 شمسی تاکنون چندین دوره فترت در حد فاصل دوره‌های مختلف قانونگذاری به وجود آمده است. با آنکه بر اساس قانون اساسی، بلافاصله پس از...

کاشف‌الغطاء، مجاهد استعمارستیز

شیخ محمد‌حسین کاشف‌الغطاء، از مراجع و علمای متفکر و مجاهد استعمارستیز و ضد صهیونیسم شیعه عراق در 1294 ق در نجف اشرف در خاندان علم و دانش به دنیا آمد. جد اعلای او شیخ جعفر نجفی سرسلسله خاندان کاشف‌الغطاء بود. شیخ محمد‌حسین، مقدمات علوم، ادبیات،‌ هیأت، حساب و هندسه را آموخت. آنگاه خارج فقه و اصول را از آیات عظام: سید کاظم یزدی، شیخ آقا رضا اصفهانی و آخوند خراسانی؛ کلام را از میرزا باقر اصطهباناتی، شیخ احمد شیرازی و شیخ محمد‌رضا...

جنوب ایران، جولانگاه نظامیان انگلیسی

پس از دستگیری یک تبعه‌ آلمانی و همسرش در بوشهر، مردم سخت به هیجان آمدند. هیجان مردم به خاطر این بود که انگلیس حاکمیت ایران را نقض کرده و در ایران مانند مستعمرات یا متصرفات خود رفتار می‌کرد. پس از آن نیرو‌های انگلیس خانه‌ی حاج علی تنگستانی را به توپ بستند و اموال و دارایی‌اش را مصادره و چند تن از بستگانش را به قتل رساندند. «علمای دشتی و دشتستان مثل شیخ محمد‌حسین برازجانی و سید‌مرتضی اهرمی اعلان جهاد دادند. پس از صدور این حکم...

تصرف اصفهان در جنگ جهانی اول

روز 28 اسفند 1294 در کشاکش جنگ اول جهانی نظامیان روسیه شهر اصفهان را به تصرف خود در آوردند. اصفهان تنها یکی از شهرهای اشغال شده ایران در خلال جنگی بود که ایران بیطرفی خود را در آن اعلام کرده بود . جنگ جهانی اول از مرداد سال 1293 / ژوئیه 1914 به بهانه ترور ولیعهد اتریش در سارایو مرکز بوسنی آغاز شد و تا آبان 1297 به مدت 51 ماه ادامه یافت. این جنگ هشت روز پس از تاجگذاری احمد‌شاه آخرین پادشاه سلسله قاجار آغاز شد. مستوفی‌الممالک نخست‌وزیر وقت...

روزگاری که تخم‌مرغ یک شاهی بود - آداب و آیین پیشواز نوروزی در روزگار گذشته

دولتمردان ایرانی که دستی بر قلم داشتند و سیاحان اروپایی که در طول تاریخ به ایران سفر کرده‌اند، در کتاب‌های خاطرات و سفرنامه‌های خود گذری نیز به نوروز و آیین‌های آن داشته‌اند. عبدالله مستوفی، دولتمرد قاجار درباره آداب و رسوم قبل از نوروز ایرانیان می‌نویسد: «در عید نوروز مردم از طبیعت تقلید کرده به همه چیز زندگی نو و تازگی می‌دادند. ظروف مسی خانه حکما به سفیدگری فرستاده می‌شد. باید مس‌ها برای روز عید رویگری شده و براق و...

مدرس و جمهوری رضاخانی

قیامی را که مدرس علیه جمهوری رضاخانی ایجاد و رهبری کرد، به یکی از نقطه‌های عطف تاریخ مبدل شد و در زمره مبارزات این قهرمان عرصه دیانت و سیاست، جایگاه ویژه‌ای احراز کرد. گرچه برخی بر این باورند که مبارزه با جمهوری‌خواهی شاید تنها اشتباه مدرس بوده و جای انتقاد را در تاریخ پرافتخار مبارزات آزادیخواهانه او باز نموده است، اما با دقت در شرایط سیاسی ـ اجتماعی ایران آن روزگار و نیز با اتخاذ یک رویکرد تحلیلی به مساله...

شیوع آدمخواری در دوران قحطی

از قحطی های نزدیک به روزگار ما 1288ق است که درباره آن گفته اند: «زمانی که آدمخوری باب گشت» و همچنین سال 1315، که درباره آن نیز گفته اند «آنچنان قحطی به مردم چیره گشت/شد ز خاطر قحطی هشتاد و هشت» و همچنین سال 1335، که بلوای نان نام گرفته است. درباره چنین قحطی و شدت سختی و تجربه مرگبار آن به درستی نمی توان قضاوت کرد؛ بنابر این تا فراهم آمدن پژوهشی کامل و فراگیر برپایه اسناد نمی توان از ژرفای این کانون مصائب و بلا سخن گفت، اما می توان مهمتر از...

چگونگی تاسیس وزارت شوارع و طرق

در 27 اسفند 1308 با تصویب مجلس شورای ملی اداره طرق و شوارع کشور که به مدت چند سال جزئی از وزارت فوائد عامه بود به صورت وزارتخانه جدید درآمد و از این پس وزارت طرق و شوارع خوانده شد. در سال ۱۲۹۸ هجری قمری و در دوران سلطنت ناصرالدین‌شاه وزارت فوائد عامه تاسیس شد و امور مربوط بر احداث راه، پل و راه‌داری بر‌عهده وزارت‌خانه مذکور گذاشته شد. این وزارتخانه تدریجا در سال‌های پس از تاسیس به وظائف دیگری مانند تجارت و فلاحت پرداخته که به...

عملکرد هیچدهمین دوره مجلس شورای ملی

مجلس هجدهم شورای ملی در دوره فعالیت خود از 27 اسفندماه 1332 تا 26 فروردین ماه 1335 جمعا 400 فقره لایحه و قانون در زمینه‌های مختلف به تصویب رساند. مهمترین مصوبات این دوره از فعالیت مجلس شورای ملی موافقتنامه نفت و واگذاری [ حق] استخراج و حمل و فروش آن به کنسرسیوم بین‌المللی، طرح الغای تمام لوایح مصوب کابینه دکتر مصدق ناشی از اختیارات، قانون حقوق معلم در تمام کشور، قانون لایحه تثبیت پشتوانه اسکناس، قانون آمار و سرشماری، اساسنامه شرکت...

چهره بی پرده روسای ساواک

اولین رئیس ساواک، تیمور بختیار بود. تیمور بختیار پس از کودتای 28 مرداد ، هزاران نفر را تحت عنوان جرایم گوناگون بازداشت و شکنجه کرد و افراد زیادی را به علل مختلف و گاه واهی ، احضار و حبس کرد و هر صدای مخالفی را خاموش ساخت . فرح پهلوی در کتاب خود در مورد بختیار می‌نویسد: "بختیار به‌ خاطر روحیه ایلیاتی و کوهی خود بسیار خشن بود و دست ‌بزن هم داشت به‌طوری‌که در خیابان‌ها و معابر، مردم را بی‌دلیل کتک می‌زد. یک ‌بار، یک راننده...

تقویم یهودی، مبنای تاریخ شاهنشاهی

ز برجسته‌ترین تحرکات یهودی و صهیونیستی در تاریخ معاصر ایران، برپایی جشن‌های 2500 ساله شاهنشاهی شیراز، در سال 1350 شمسی / 1971 میلادی است. صرف‌نظر از چگونگی زمینه‌سازی‌ها، اقدامات و توجیهات درباره برگزاری مراسم موسوم به جشن‌های 2500 ساله شاهنشاهی و به علاوه، صرف هزینه‌های هنگفت و نیز مفاسد فراوان این مراسم، به طور خلاصه می‌توان گفت؛ طراحی و اجرای این برنامه به تمامی از سوی مجامع صهیونیستی و اسرائیلی بود. در افشای ماهیت این جشن،...

خستگی‌ دوگل در شیراز

ژنرال دوگل رئیس جمهور اسبق فرانسه در 24 مهر 1342 برای دیداری 4 روزه از ایران در رأس هیأتی به تهران آمد.دو گل که دهها خبرنگار و عکاس فرانسوی‌،او را همراهی می‌کرد، در روز 27 مهر با برنامه‌ریزی دولت ایران از شیراز نیز بازدید کرد. مسافرت یک روزه دیدار از شیراز شامل گردش در اتومبیل روباز در شهر، افتتاح یک کارخانه، بازدید از تخت جمشید و چندبرنامه دیگر برای رئیس ‌جمهور کهنسال فرانسه که بیش از هفتاد سال از عمرش می‌گذشت، غیر قابل تحمل...

ماجرای دعوای همسران آقای نخست وزیر بر سرِ ارثیه

پس از مرگ حسنعلی منصور، دعوا بر سر تصاحب پول های دزدی شده و چپاول کرده او از اموال عمومی، بین پدر (منصورالملک) و همسران او بالا گرفت، که گزارشِ زیر گوشه ای از آن ماجرا را نقل کرده است، یادآوری این نکته ضروری است که یکی از طرف های دعوا رجبعلی منصور است که در برآوردی که در سال 1337 از ثروت وی، به عمل آمده، فردی بسیار متمول که در حدود 50 میلیون تومان ثروت دارد، معرفی شده است: شماره: 111/ 302 تاریخ: 28/ 4/ 44 «اخیراً بین بیوه مرحوم منصور...

اولین "سپهبد" ایران: احمد امیراحمدی

احمد آقاخان (امیراحمدی) فرزند ” سرتیپ تقی آقا“ در سال 1267 خورشیدی در تهران متولد شد و در سن شش سالگی به مدرسه ”افتتاحیه“ واقع در محله سنگلج تهران و سپس به مدرسه ” تربیت“ رفت. چون فرزند افسر قزاقخانه بود در مدرسه قزاقخانه که در آن موقع به دست روسها اداره می‌شد، به ادامه تحصیل پرداخت. در سن چهارده سالگی به فوج گارد سوار قزاق انتقال یافت و با درجه گروهبان دومی، وکیل‌باشی (قائم‌مقام) فوج گارد سوار شد. امیراحمدی در چند زد و خورد...

نقش مراجع شیعه در ملی کردن نفت

یکی از خصایص نهضت‌ها و انقلاب‌های ایران، چند شهری بودن آن است و این به دلیل پیوستگی روحانیت شیعه به یکدیگر و داشتن آرمان‌های مشترک آنها و تبعیت از مرکزیت، یعنی مرجعیت و حضور روحانیت با نفوذ در سرتاسر ایران است. نهضت ملی شدن صنعت نفت در بسیاری از شهرهای ایران موجب جنبش مردم به رهبری روحانیت گردید. روحانیون بزرگ ایران برای ملی شدن صنعت نفت دست به مبارزه زدند و مردم را برای پیروزی بسیج کردند. آیت‌الله بروجردی که اعلم علمای آن...

اولین زن تیرباران شده در تاریخ ایران

منیژه اشرف زاده کرمانی در 4 بهمن 1354 به جرم اقدام علیه امنیت کشور و عضویت در شاخه مارکسیستی سازمان مجاهدین خلق و دست داشتن در ترور مجید شریف واقفی بعنوان مراقب صحنه به حکم دادگاه نظامی تیرباران شد. سازمان مجاهدین خلق بعدها به خاطر خیانتها و جنایت های صورت گرفته علیه نظام جمهوری اسلامی ایران به سازمان منافقین مشهور شد. ارتباط او با احمد رضایی (از سران اولیه مجاهدین خلق) از سالهای 47 _ 46 آغاز می شود . منیژه از نخستین آشنایی های خود...

روزگاری که زنان به سختی باسواد می شدند

بنابه دلایل مختلف سیاسی، اجتماعی و عوامل محدودیت‌زا، آموزش سواد به زنان در دوران قاجار و اوایل سلطنت رضاخان چندان رایج نبود. زنان در تاریخ ایران، نیمه فراموش شده و نادیده گرفته شده ساختارهای سنت باور و مردسالار ایرانی بوده اند. محصور ماندن در حصار پستوها و حرم سراها، ارتباط زنان را با دنیای بیرون و هر آنچه مظاهر تمدن و پیشرفت بود، قطع می نمود و آنان را به موجوداتی بی خبر، ناآگاه و قابل چشم پوشی بدل می کرد. در جامعه قاجار تنها...

جاسوس انگلیسی که خود را سید صاحب کرامت معرفی کرد

نام « جیکاک» برای مردم مناطق نفت خیز جنوب و خصوصاً مردم مسجدسلیمان و عشایر بختیاری نامی کاملاً آشناست. نامی که به نماد شیادی ، نیرنگ بازی و حیله گری آنهم از نوع خطرناک آن یعنی انگلیسی تبدیل شده است. با گذشت قریب به 60 سال مردم این مناطق به کسانی که به نیرنگ ، مکر و حیله و البته سیاستمداری از نوع خاص کلمه مشهورند لقب جیکاک می دهند! « میجر جیکاک» مامور سازمان اطلاعاتی « انتلیجنت سرویس» انگلیس بود که سالها در مناطق جنوبی کشور به...

زمانی که غیرت زنانه به جوش میآید

در جریان حوادث روزگار مشروطه‌خواهی انجمنهای ایالتی سرسختانه به دنبال امضای قانون اساسی و متمم آن بودند و این اقدام را آخرین قدم برای اجرای قانون می‌دانستند. اجتماعات بسیاری در پی این خواهش ملی تشکیل شد،‌ ‌چه در تهران، چه در آذربایجان و گیلان. انجمنهای ایالتی در این میان نقشی مهم داشتند و شهر به دستور آنان تعطیل می‌شد، تجمعات بیشتر در تلگرافخانه‌ها یا محل انجمنها صورت می‌گرفت تا صدای خود را به تهران برسانند. زنان نیز که...

گرایشهای صهیونیستی پهلوی

در حد فاصل کودتای 28 مرداد 1332 تا انقلاب اسلامی، سران رژیم پهلوی و رژیم صهیونیستی بارها یکدیگر را ملاقات کردند و به توافقات مهمی نیز دست یافتند. بن‌گوریون، لوی اشکول، گلدامایر، اسحق رابین و مناخیم بگین از جمله رؤسای دولت اسرائیل بودند که با سفر به ایران درصدد گسترش روابط خود با رژیم پهلوی برآمدند. از سوی دیگر شاه نیز به سبب وابستگی به ایالات متحده، تحت توصیه‌های واشنگتن قرار داشت و از گسترش روابط با اسرائیل استقبال...

مردم پایتخت به دنبال یک لقمه نان

سطح زندگی مردم ایران که با تداوم حکومت قاجار، به دلایلِ داخلی و خارجی، سیر نزولی می‌ پیمود، در دهه منتهی به انقلاب مشروطه (1324-1314 هجری) که مصادف با سلطنت پادشاه ضعیف‌ النّفسی همچون مظفرالدین‌ شاه بود، با افزایش اختلالات اجتماعی مانند راهزنی، رشوه‌ خواری و فقر اقتصادی مردم به وخامت گرایید.در واقع، ضعفِ اراده و عدم اقتدارِ پنجمین شاه قاجار، به تشدید این بحران دامن زد. شاه نه تنها اقتدار لازم را برای کاستن از میزانِ ظلم و...

...

20

...